مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی

مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی

بررسی انتقادی دیدگاه احمد ‌الغامدی در ارزیابی اخبار جرحِ «محمد بن مسلم الثقفی»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قم، قم، ایران
2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قم، قم، ایران
3 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قم، قم، ایران
10.22034/fiqh.2025.482220.1240
چکیده
آسیب‌شناسی و شناخت مبانی و مؤلفه‌های تضعیف جوامع حدیثی براساس روش‌ها و معیارهای پذیرفته‌شده و مستند امکان‌پذیر است؛ به‌ویژه اگر گزارش‌های متناقض دربارۀ راویانی باشد که به‌دلیل کثرت نقل احادیث از معصومان؟عهم؟ شهرت دارند. احمد الغامدی در کتاب منابع شیعه در میزان نقد علمی، با طرح برخی شبهات در مسئلۀ جرح و تعدیل راویان شیعه، درصدد طرح عدم اصالت روایات شیعه از طریق اثبات صحت تناقض در جرح و تعدیل راویان شیعی است. او با استناد به نمونه‌هایی از تناقض‌های موجود در جرح و تعدیل راویان، بر مدعای خود تأکید کرده است. نمونه‌ای از این تناقضات دربارۀ محمّد بن مسلم ثقفی است؛ شخصی که از یک‌سو روایات متعددی در مدح و توثیق او به‌عنوان یکی از اصحاب خاص معصوم وارد شده و از سوی دیگر، لعن و مذمّت وی نیز نقل گردیده است. گزارش‌های به‌ظاهر متناقض در احادیث شیعه موجب شده است که احمد الغامدی -با اندیشه‌های ضدشیعی و متأثر از جریان فکری مخالف- در مقام نقد و اشکال، حکم به عدم حجیت و تناقض روایات و نیز بی‌وثاقتی راویان مذهب تشیع دهد. با این‌حال، بررسی سند و متن روایات مدح و ذم نشان می‌دهد که صحّت احادیث مدح، به‌دلیل کثرت و اتقان محتوایی و سندی، تأیید می‌گردد؛ در‌حالی‌که روایات دالّ بر ذم به‌سبب اضطراب و ضعف سندی، و نیز حمل برخی از آن‌ها بر تقیّه، بی‌اعتبار خواهد بود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله العربیة

دراسة آراء أحمد الغامدی فی تقویمه لأخبار جرح محمّد بن مسلم الثقفی

نویسندگان العربیة

سعید مرادی کیاسرائی 1
غلام حسین اعرابی 2
محمدرضا عزتی فردوئی 3
1 طالب دکتوراه، اختصاص علوم القرآن والحدیث، جامعة قم، قم، إیران
2 أستاذ مشارک، قسم علوم القرآن والحدیث، جامعة قم، قم، إیران
3 أستاذ مساعد، قسم علوم القرآن والحدیث، جامعة قم، قم، إیران
چکیده العربیة

قد تعرف أضرار، وأسس، ومعاییر تضعیف المجامیع الروائیة وفق المناهج والمقاییس المعهودة، خاصّة إذا کانت الأخبار المتعارضة فی الرواة المعروفین بکثرة روایتهم عن المعصومین ؟عهم؟. وادّعى أحمد الغامدی فی تصنیفه حوارات عقلیة مع الطائفة الإثنی عشریة فی المصادر، بعد عرض بعض الشبهات فی قضیة جرح رواة الشیعة وتعدیلهم، عدم أصالة الأحادیث الشیعیة بعد تأکید صحة التناقض فی جرح وتعدیل الرواة، واحتجّ ببعض الأمثلة لهذا التناقض. ومن هؤلاء الرواة محمّد بن مسلم الثقفی، الذی مدحته عدّة روایات ووُثّق فیها بأنّه من خواصّ الأئمة ؟عهم؟، ولُعن وذُمّ فی بعض آخر. فهذه الأخبار المتعارضة فی بادئ النظر، جعلت أحمد الغامدی الحامل أفکارا ضدّ الشیعة، والمنفعل بالتیارات المعارضة لهذا المذهب، فی موضع النقد والاعتراض، یحکم بعدم حجّیة الروایات وتعارضها، وکذلک عدم وثاقة رواة الشیعة. هذا ودراسة أسناد أخبار الذمّ ومضمونها، ترشد إلى صحّة روایات المدح لکثرتها، واتقانها مضمونا وسندا، فی حین تفقد أخبار الذمّ حجّیّتها لأسباب کاضطراب بعضها، أو ضعف سندها، أو حملها على التقیة.

کلیدواژه‌ها العربیة

الجرح والتعدیل، محمّد بن مسلم، رواة الشیعة، أحمد الغامدی، نقد السلفیین
ابن‌حجر عسقلانی، احمد بن علی (1406ق)، لسان المیزان، چ 3، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
ابن‏شهرآشوب، محمد بن على (1380ق)، معالم العلماء، نجف: المطبعة الحیدریة.
ابن‌غضائرى، احمد بن حسین (1422ق)، الرجال، چ 1، قم: دارالحدیث.
اردبیلى، محمد بن على (1403ق)، جامع الرواة، چ 1، بیروت: دارالأضواء.
استرآبادى، محمد بن على (1422ق)، منهج المقال، چ 1، قم: مؤسسة آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث.
برقی، احمد بن علی (1342ش)، الرجال، چ 1، تهران: دانشگاه تهران.
تفرشى، مصطفى بن حسین (1377ش)، نقد الرجال، چ 1، قم: مؤسسة آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث.
تقى‌الدین حلى، حسن بن على (1342ش)، الرجال، چ 1، تهران: دانشگاه تهران.
حسینى حلى، حسین بن کمال‌الدین ابرز (1428ق)، زبدة الأقوال فی خلاصة الرجال، قم: دارالحدیث.
حیدر، اسد (بی‌تا)، الإمام الصادق والمذاهب الأربعة، بیروت: دارالتعارف.
خویى، ابوالقاسم (1413ق)، معجم رجال الحدیث، چ 5، بی‌جا: بی‌نا.
ربانی صالح‌آبادی، ابوالحسن (1387)، «برگی زرین از زندگی: محمد بن مسلم ثقفی کوفی»، فرهنگ کوثر، ش75، ص138-142.
سبحانی تبریزی، جعفر (1420ق)، موسوعة طبقات الفقها، بیروت: دارالاضواء.
شبسترى، عبدالحسین (1411ق)، أحسن التراجم لأصحاب الإمام موسى الکاظم(ع)، چ 1، مشهد: المؤتمر العالمی للإمام الرضا(ع).
شوشترى، محمدتقى (1410ق)، قاموس الرجال، چ 2، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
صرامى، سیف‌الله (1391ش)، مبانى حجیت آراى رجالى، چ 4، قم: دارالحدیث.
طوسى، محمد بن حسن (1373ش)، رجال الطوسی، چ 3، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
طوسى، محمد بن حسن (1420ق)، الفهرست، محقق: عبدالعزیز طباطبایی، قم: مکتبة المحقق الطباطبایی.
عزیزى، حسین (1430ق)، الرواة المشترکون بین الشیعة والسنة، چ 1، تهران: مرکز التحقیقات والدراسات العلمیة.
علامه حلى، حسن بن یوسف (1411ق)، إیضاح الإشتباه، چ 1، قم: مؤسسة نشر اسلامی.
علامه حلى، حسن بن یوسف (1402ق)، رجال العلامة الحلی، چ 2، قم: الشریف الرضی.
علیارى تبریزى، على بن عبدالله (1412ق)، بهجة الآمال فی شرح زبدة المقال، چ 2، تهران: بنیاد فرهنگ اسلامى کوشانپور.
غامدی، احمد بن سعد (1431ق)، گفتگوهای عقلانی با شیعیان اثنی‌عشری (منابع شیعه در میزان نقد علمی)، بی‌جا: بی‌نا.
قهپایى، عنایةالله (1364ش)، مجمع الرجال، چ 2، قم: اسماعیلیان.
کشى، محمد بن عمر (1404ق)، اختیار معرفة الرجال، چ 1، قم: مؤسسة آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث.
مازندرانى حائرى، محمد بن اسماعیل (1416ق)، منتهى المقال فی أحوال الرجال، چ 1، قم: مؤسسۀ آل‌البیت‌(ع) لإحیاء التراث.
مامقانى، عبدالله (1431ق)، تنقیح المقال، چ 1، قم: مؤسسۀ آل‌البیت‌(ع) لإحیاء التراث.
مجلسى، محمدباقر (1403ق)، بحار الأنوار، چ 2، بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
مرتضى، بسام (1426ق)، زبدة المقال من معجم الرجال، چ 1، بیروت: دارالمحجة البیضاء.
مظاهرى، حسین (1428ق)، الثقات الأخیار من رواة الأخبار، چ 1، قم: مؤسسۀ الزهراء(س) الثقافیة الدراسیة.
مفید، محمد بن محمد (1413ق)، الاختصاص، چ 1، قم: المؤتمر العالمى لالفیة الشیخ المفید.
میرصادقی، محمدحسین (1386ش)، کتاب محمد بن مسلم الثقفی و أصوله الأربعمئة، تهران: سنا.
نجاشى، احمد بن على (1365ش)، رجال النجاشی، چ 6، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
نمازى شاهرودى، على (1422ق)، مستطرفات المعالی، چ 1، تهران: مؤسسه نبأ.
نمازی شاهرودی، على (1414ق)، مستدرکات علم رجال الحدیث، چ 1، تهران: بی‌نا.