مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی

مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی

بازاندیشی فقهی - حقوقی عدم سقوط خیار عیب در فرض تلف حکمی مبیع؛ رهیافتی در استحکام قرارداد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته سطح 4 حوزه علمیه خراسان، مشهد مقدس، ایران
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد مقدس، ایران
3 استادیار گروه حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران
10.22034/fiqh.2024.444524.1201
چکیده
از جمله مسائل مورد اختلاف، زوال و عدم زوال خیار عیب در فرض تلف حکمی مبیع است. وقتی کالایی توسط شخصی خریداری‌ گردد و سپس به شخص ثالثی منتقل شود، اما خریدار اولیه به هر دلیلی معامله را فسخ کند و کالا را بر‌گرداند، در این حالت پس از بازگشت کالا به مشتری نخست، وی از عیب ابتدایی کالا آگاهی پیدا می‌کند. حال با توجه به اینکه مشتری کالا را به دیگری فروخته است (تلف حکمی مبیع) و پس از فسخ بیع پیش‌گفته از عیب کالا آگاه شده است، وضعیت حق فسخ وی چگونه است؟ برخی فقیهان قائل به سقوط خیار به طور مطلق و برخی قائل به ساقط‌نشدن خیار شده‌اند. فقیهان اهل سنت نیز دیدگاه‌های مختلفی ‌دارند. بر اساس بند اول ماده 429 قانون مدنی، تلف کالا نزد خریدار یا انتقال آن به دیگری موجب سقوط حق فسخ وی می‌شود و فقط می‌تواند ارش بگیرد. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی، به این نتیجه دست یافته است در فرضی که مشتری آگاهی به عیب نداشته باشد و پس از فسخ قرارداد دوم آگاهی به عیب پیدا کرد، حق فسخ وی باقی است. این نگرش را ضرورت حفظ تعادل قراردادی، اطمینان خاطر افراد در انعقاد این‌ قراردادها، ظهور برخی روایات و شرط ارتکازی طرفین مبنی بر سلامت کالا تأیید می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله العربیة

إعادة النظر الفقهیة - القانونیة فی عدم سقوط خیار العیب فی حالة تلف حکمی للمبیع؛ مقاربة لتعزیز العقد

نویسندگان العربیة

مهدی میری 1
farzane karami 2
محمد یوسف ناصری فورگ 3
1 خریج من المستوى الرابع فی حوزة علمیة خراسان، مشهد المقدسة، إیران
2 طالبة دکتوراه فی القانون الخاص، جامعة علوم الإسلامیة الرضویة، مشهد المقدسة، إیران
3 أستاذ مساعد فی قسم القانون، الجامعة الحرة الإسلامیة، بیرجند، إیران
چکیده العربیة

من المسائل الخلافیة بین الفقهاء مسألة زوال وعدم زوال خیار العیب فی حالة التلف الحکمی للمبیع. فعندما تُشتری سلعة ما من قبل شخص ثم تُنقل إلى شخص ثالث، و یفسخ المشتری الأول العقد لأی سبب من الأسباب ویعید السلعة، فی هذه الحالة بعد عودة السلعة إلى المشتری الأول، یکتشف العیب الأساسی فیها. وبالنظر إلى أن المشتری قد باع السلعة لشخص آخر (التلف الحکمی للمبیع) وقد اکتشف العیب بعد فسخ البیع السابق، فما هو وضع حق فسخه؟ یری بعض الفقهاء سقوط الخیار بشکل مطلق، بینما یرى آخرون عدم سقوط الخیار. کما أن فقهاء أهل السنة لدیهم آراء مختلفة حول هذا الموضوع. وفقًا للفقرة الأولى من المادة 429 من القانون المدنی، فإن تلف السلعة عند المشتری أو نقلها إلى شخص آخر یؤدی إلى سقوط حقه فی الفسخ ولا یبقى له إلا المطالبة بالأرش. یستنتج هذه الدراسة باستخدام المنهج الوصفی - التحلیلی أن حق الفسخ یبقى قائمًا فی الحالة التی لا یکون فیها المشتری على علم بالعیب ثم یکتشفه بعد فسخ العقد الثانی. هذا النهج یُعزز بضرورة الحفاظ على التوازن التعاقدی، وضمان الثقة بین الأطراف فی إبرام هذه العقود، وظهور بعض الروایات والشرط الارتکازی للطرفین على سلامة السلعة.
 

کلیدواژه‌ها العربیة

زوال خیار العیب
تلف حکمی للمبیع
فسخ العقد
التوازن التعاقدی
آخوند خراسانی، محمدکاظم. (1406 هـ). حاشیه المکاسب. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
امامی، سیدحسن. [بی‌تا]. حقوق مدنی. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
بیات، فرهاد؛ و شیرین بیات. (1396 هـ.ش). شرح جامع قانون مدنی. چ 12. تهران: ارشد.
تبریزى، جواد بن على. (1416 هـ‌). إرشاد الطالب إلى التعلیق على المکاسب‌. چ 3. ‌قم: مؤسسه اسماعیلیان‌.
حر عاملی، محمد بن حسن. (1409 هـ). تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. قم: مؤسسه آل البیت (ع) لاحیاء التراث.
حسینی شیرازی، محمد. [بی‌تا]. ایصال الطالب الی المکاسب. تهران: الاعلمی.
خمینی، سیدمصطفی. (1376 هـ.ش). تحریرات فی الاصول. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
________________. [بی‌تا]. مستند تحریر الوسیله. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
خویی، ابوالقاسم. (1378 هـ). مصباح الفقاهه فی المعاملات. نجف: المطبعه الحیدریه.
روحانی قمّى، سیدصادق. (1412 هـ). فقه الصادق (ع). چ 1. قم: دار الکتاب - مدرسه امام صادق (ع).‌
________________. (1429 هـ). منهاج الفقاهة (للروحانی). چ 5. قم: انوار الهدى.
شهیدی تبریزی، میرزا فتاح بن محمد علی. (1375 هـ.ش). هدایه الطالب الی اسرار المکاسب. قم: دار الکتاب.
شهیدی، مهدی (1401 هـ). حقوق مدنی. چ 28. تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
شوشتری، محمدتقی. (1406 هـ). النجعه فی شرح اللمعه. تهران: مکتبه الصدوق.
شیخ انصاری، مرتضی. (1415 هـ). کتاب المکاسب. قم: الموتمذ العالمی.
شیخ طوسی، محمد بن حسن. (1400 هـ). النهایه. چ 2. بیروت: دار الکتاب العربی.
شیخ مفید، محمد بن محمد. (1413 هـ). المقنعه. قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
طاهری، حبیب‌الله. (1418 هـ). حقوق مدنی. چ 3. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طوسى، محمد بن على بن حمزه. ‌(1408 هـ‌). الوسیلة إلى نیل الفضیلة‌. چ 1‌. قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشى نجفى (ره).
قمی، محمدتقی (1400 هـ). دراساتنا من الفقه الجعفری. قم: مطبعه الخیام.
کاتوزیان، ناصر. (1387 هـ.ش). حقوق مدنی (عقود معین). چ 4. تهران: کتابخانه گنج دانش.
________________. (1387 هـ.ش). قواعد عمومی قراردادها. چ 5. تهران: کتابخانه گنج دانش.
مامقانی، ملاعبداللّه بن محمدحسن. (1350 هـ). نهایه المقال فی تکمله غایه الآمال. قم: مجمع الذخائر الإسلامیه.
محقق ثانی، شیخ نورالدین. (1414 هـ). جامع المقاصد فی شرح القواعد. چ 2. قم: مؤسسه آل البیت (ع).
محقق حلی، جعفر بن حسن. (1412 هـ). نکت النهایه. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
نجفی، شیخ محمدحسن. (1404 هـ.ش ). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. چ 7. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
یزدی، محمدکاظم. (1421 هـ). حاشیه المکاسب. چ 4. قم: مؤسسه اسماعلیان.