مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی

مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی

اثر خلوت بر استقرار مهریه در فقه امامیه و حنبلیه با تاکید بر قانون احوال شخصیه عربستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، مدرس دانشگاه، تهران، ایران
2 استادیار گروه حقوق اسلامی، دانشگاه علوم قضائی و خدمات اداری، تهران، ایران
10.22034/fiqh.2026.564884.1314
چکیده
استقرار کامل مهر برای زوجه و تنصیف آن در فرض طلاق پیش از نزدیکی، از مسائل حقوق خانواده است که در تعیین آن، خلوت میان زوجین محل بحث است. پژوهش حاضر به واکاوی جایگاه خلوت در استقرار مهر در فقه امامیه و فقه حنبلی و بازتاب آن در قوانین مدنی ایران و احوال شخصیه عربستان و نیز مواجهه آن با دستاوردهای پزشکی نوین می‌پردازد.

یافته‌ها نشان می‌دهد که مشهور و متأخرین فقهای امامیه با استناد به آیات و روایات معتبر، صرف خلوت را فاقد هرگونه موضوعیت شرعی برای استقرار مهر دانسته و تنها نزدیکی را سبب آن می‌شمارند؛ رویکردی که دقیقاً در قانون مدنی ایران تجلی یافته است. در مقابل، مشهور فقهای حنبلی بر پایه فتاوای صحابه و تفسیر واژه «إفضاء»، خلوت را به دلیل تحقق تمکین کامل، سببی مستقل در عرض نزدیکی دانسته است. قانون احوال شخصیه عربستان نیز با پذیرش همین مبنا، خلوت را به عنوان سببی مستقل برای استحقاق تمام مهر مقرر کرده است. پژوهش حاضر اثبات می‌کند که با ظهور ادله قطعی علمی و پیشرفت‌های پزشکی قانونی، تلقی خلوت به منزله اماره قضایی نیز دیگر تاب مقاومت در برابر قطع حاصل از معاینات پزشکی را نداشته و حجیت طریقی ظنون با احراز عدم نزدیکی زایل می‌گردد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله العربیة

أثر الخلوة فی استحقاق المهر فی الفقه الإمامی والحنبلی: مع الترکیز على نظام الأحوال الشخصیة السعودی

نویسندگان العربیة

فرزانه عبدالوهاب بور 1
صالح منتظری 2
1 دکتوراه فی الفقه وأصول الشریعة الإسلامیة، أستاذ جامعی، طهران، ایران
2 أستاذ مساعد فی قسم القانون الإسلامی بجامعة العلوم القضائیة والخدمات الإداریة، طهران، ایران
چکیده العربیة

یُعدّ استقرار المهر کاملاً للزوجة وتنصیفه فی فرض الطلاق قبل الدخول من مسائل قانون الأسرة التی تُعدّ الخلوة فیها موضع بحث وخلاف. ویهدف البحث الحالی إلى تحلیل مکانة الخلوة فی استقرار المهر فی الفقه الإمامی والفقه الحنبلی، ومدى انعکاس ذلک فی القانون المدنی الإیرانی وقانون الأحوال الشخصیة السعودی، فضلاً عن مواجهتها مع المنجزات الطبیة الحدیثة.

وتُظهر النتائج أن مشهور فقهاء الإمامیة ومتأخریهم، استناداً إلى الآیات والروایات المعتبرة، لا یرون لمجرد الخلوة أی موضوعیة شرعیة لاستقرار المهر، بل یعتبرون الدخول وحده سبباً له؛ وهو النهج الذی تجسد بوضوح فی القانون المدنی الإیرانی. فی المقابل، یرى مشهور فقهاء الحنابلة، بناءً على فتاوى الصحابة وتفسیر کلمة “الإفضاء”، أن الخلوة تُعدّ -بسبب تحقق التمکین الکامل- سبباً مستقلاً فی عرض الدخول. کما أقرّ قانون الأحوال الشخصیة السعودی، بقبوله لهذا الأساس، الخلوة سبباً مستقلاً لاستحقاق المهر کاملاً. ویُثبت البحث الحالی أنه مع ظهور الأدلة العلمیة القطعیة والتطورات فی الطب الشرعی، لم یعد اعتبار الخلوة أمارة قضائیة قادراً على الصمود أمام القطع الحاصل من الفحوصات الطبیة، وتزول حجیة الطرق الظنیة مع إحراز عدم الدخول.

کلیدواژه‌ها العربیة

استقرار المهر
الخلوة الزوجیة
نظام الأحوال الشخصیة السعودی
قانون الأسرة السعودی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 16 آبان 1405