مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی

مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی

بررسی تطبیقی جایگاه مقاصد الشریعه در استنباط حکم موسیقی از دیدگاه فریقین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه آموزش معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان تهران ایران
10.22034/fiqh.2026.599260.1346
چکیده
این پژوهش با هدف بررسی تطبیقی مبانی استنباط حکم موسیقی در فقه شیعه و سنی، به تحلیل تعارض میان نصوص تحریمی و ادله اباحه می‌پردازد. در بسیاری از تفاسیر سنتی، واژگانی نظیر «لهو الحدیث» و «قول الزور» به غنا و موسیقی تعبیر شده و مبنای تحریم قرار گرفته‌اند؛ اما با بررسی سبب نزول و تحلیل لغوی، مشخص می‌شود که این تعابیر همواره بر موسیقی دلالت ندارند. روش این تحقیق، توصیفی-تحلیلی با رویکرد تطبیقی است که علاوه بر نقد اسنادی روایات تحریمی، بر مبانی مقاصد الشریعهاستوار است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در هر دو مذهب، تضاد در مورد ذات موسیقی نیست، بلکه در مورد آثار و شرایط آن است. با تبیین سلسله ‌مراتب مقاصد همانند ضرورات، حاجیات و تحسینیات، استدلال می‌شود که موسیقی در صورت انتفای مفسده و عدم تضاد با مقاصد کلی شریعت، در زمره تحسینیات قرار گرفته و حکم آن به اباحه یا استحباب باز می‌گردد. در نهایت، مقاله به این نتیجه می‌رسد که رویکرد مقاصدگرا می‌تواند تعارضات روایی را حل کرده و بستری برای پذیرش هنر موسیقی در چارچوب اخلاقی و شرعی در هر دو مذهب فراهم آورد لذا داده‌ها را به صورت کتابخانه‌ای جمع آوری و به صورت توصیفی-تحلیلی بررسی می کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله العربیة

دراسة مقارنة لمکانة "مقاصد الشریعة" فی استنباط الأحکام المتعلقة بالموسیقى من منظور المدارس الفقهیة الإسلامیة.

نویسنده العربیة

المهدی المحمدزاده
قسم التربیة الإسلامیة، جامعة فرهنجیان، طهران، إیران
چکیده العربیة

یهدف هذا البحث إلى تحلیل التعارض بین نصوص التحریم وأدلة الإباحة فی الفقهین الشیعی والسنی، وذلک بهدف دراسة مقارنة لأصول استنباط الحکم الشرعی المتعلق بالموسیقى. ففی العدید من التفسیرات التقلیدیة، جرى تفسیر عبارات مثل "لهو الحدیث" و"قول الزور" على أنها تشیر إلى الغناء والموسیقى، واتُخذت أساساً للقول بالتحریم؛ غیر أن فحص أسباب النزول والتحلیل اللغوی یوضحان أن هذه التعبیرات لا تشیر دائماً إلى الموسیقى. یعتمد البحث المنهج الوصفی التحلیلی بأسلوب مقارن، ویستند -إلى جانب النقد الوثائقی للروایات القائلة بالتحریم- إلى مبادئ مقاصد الشریعة. وتُظهر نتائج البحث أن التعارض فی کلا المذهبین لا یتعلق بجوهر الموسیقى ذاتها، بل بآثارها وشروطها. ومن خلال بیان تدرج المقاصد -کالمصالح الضروریة والحاجیة والتحسینیة- یُخلص البحث إلى القول بإباحة الموسیقى ما لم تکن مفسدةً أو متعارضةً یقع حکمها ضمن دائرة الإباحة أو الاستحباب. وتخلص المقالة فی النهایة إلى أن اعتماد "المنهج المقاصدی" —الذی یرکز على غایات التشریع— من شأنه أن یزیل التعارض بین الروایات، ویؤسس لقبول فن الموسیقى ضمن الأطر الأخلاقیة والشرعیة فی کلا المدرستین الفقهیتین؛ وقد جُمعت البیانات لهذا الغرض عبر البحث المکتبی، وجرى تحلیلها باستخدام المنهج الوصفی التحلیلی.

کلیدواژه‌ها العربیة

مقاصد الشریعة
الموسیقى
الفقه المقارن
الاستنباط الفقهی
لهو الحدیث
الإباحة

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 16 آبان 1405