مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی

مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی

خوانش و تأملی میان قاعده مخالفت با عامه در فقه شیعه و قاعده استحباب خروج از خلاف در فقه شافعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فقه مقارن و مبانی حقوق اسلامی؛ دانشکده مذاهب اسلامی،دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.
2 استادیار گروه حقوق و فقه مقارن، دانشکدۀ مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
3 دانشیار گروه دانش‌های وابسته به فقه؛ پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، قم، ایران
4 دکتری مذاهب فقهی دانشگاه ادیان و مذاهب
چکیده
خلاف فقهی یکی از ویژگی‌های بارز علم فقه است که به تنوع و تعدد فتاوای در مسائل مختلف اشاره دارد. این تنوع به دلیل تفاوت در روش‌های استنباط، تفسیر و تأویل ادله شرعی بین فقها به وجود می‌آید. برخی از فقها بر این باورند که توجه به نظرات دیگر مجتهدان و دلایل مخالف می‌تواند به غنای استنباط فقهی بیافزاید. از سوی دیگر، برخی از فقها بر این باورند که هر مجتهد باید به استنباط مستقل خود پایبند باشد. خلاف فقهی اگرچه موجب تنوع فقهی و غنای علمی است، اما چالش‌هایی از جمله، واگرایی عمیق بین مذاهب اسلامی را به همراه دارد. برخی از فروعات فقهی، در فریقین ممکن است به‌گونه‌ای باشند که حکم آن‌ها غیرقابل‌جمع با یکدیگر باشد. روش‌های رفع این تعارضات و اختلاط آرا موضوعی است که برخی اصولیان مذاهب شیعه و سنی بر مبنای قواعد خاصی به حل این تعارضات پرداخته و سعی در نزدیک سازی آرا دارند، درحالی‌که دیگران بر حفظ تنوع آرا و احترام به اختلافات تأکید می‌کنند. قاعده ترجیح قول مخالف با عامه در فقه امامیه و همچنین در مقابل آن قاعده استحباب خروج از خلاف دو روش کاملاً مخالف در حل این تعارضات هستند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله العربیة

قراءة وتأمل بین قاعدة مخالفة الشائع فی الفقه الشیعی وقاعدة استحباب الخروج على المخالف فی الفقه الشافعی

نویسندگان العربیة

ایمان کردستانی 1
علی فارسی مدان 2
رضا اسفندیاری (اسلامی) 3
رضا سمیعی 4
1 طالب دکتوراه فی الفقه المقارن وأصول الشریعة الإسلامیة؛ کلیة الأدیان الإسلامیة، جامعة الأدیان والمذاهب، قم، إیران.
2 جامعه ادیان و مذاهب
3 أستاذ مشارک بقسم الفقه؛ معهد بحوث العلوم والثقافة الإسلامیة، قم، قم، إیران
4 دکتوراه فی الفقه، جامعة الأدیان والأدیان
چکیده العربیة

یعد تنازع الاجتهادات الفقهیة من السمات البارزة فی الفقه، وهو ما یشیر إلى تنوع وتعدد الفتاوى فی مختلف المسائل. وینشأ هذا التنوع بسبب اختلاف طرق الاستدلال والتفسیر وتفسیر الأدلة الشرعیة بین الفقهاء. ویرى بعض الفقهاء أن الاهتمام بآراء المجتهدین الآخرین والأسباب المخالفة یمکن أن یزید من غنى الاستدلال الفقهی. وفی المقابل یرى بعض الفقهاء أن على کل مجتهد أن یلتزم برأیه المستقل. ورغم أن الفقه یسبب التنوع الفقهی والغنى العلمی، فإنه یجلب أیضا تحدیات مثل الاختلاف العمیق بین الأدیان الإسلامیة. وقد تکون بعض فروع الفقه بحیث لا یمکن الجمع بین أحکامها. وطرق حل هذه الصراعات واختلاط الآراء هی مسألة یقوم بعض الأصولیین من الدیانات الشیعیة والسنیة بحل هذه الصراعات على أساس قواعد معینة ومحاولة تقریب الآراء فیما بینها، بینما یؤکد البعض الآخر على الحفاظ على تنوع الآراء واحترامها. الاختلافات. إن قاعدة تفضیل الرأی المخالف فی فقه الإمامیة وکذلک قاعدة تفضیل الخروج عن المخالف هما طریقتان متعارضتان تماما فی حل هذه النزاعات.

کلیدواژه‌ها العربیة

الفقه الإمامی، والفقه الشافعی، وحکم المعارضة للجمهور
حکم تفضیل الخروج عن العکس

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 12 خرداد 1405