مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی

مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی

بررسی وجوب زکات فطره میهمان شب عید فطر در مذاهب فقهی اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 حوزه علمیه و دانشگاه تهران
2 دانشگاه تهران
3 حوزه علمیه
چکیده
زکات فطره یکی از فرائض مالی ضروری در اسلام است که در فقه امامیه و مذاهب اهل‌سنت جایگاه ویژه‌ای دارد. این پژوهش با رویکرد فقه مقارن، به دقت مسئله‌ی **زکات فطره میهمان شب عید فطر** را مورد واکاوی قرار داده است. هرچند در وجوب فطره‌ی افراد واجب‌النفقه اتفاق‌نظر وجود دارد، اما درباره‌ی مسئولیت پرداخت آن توسط میزبان برای میهمان، ماهیت تعبدی یا تعقلیِ حکم و محدودیت زمانی این مسئولیت، اختلاف نظرهای فقهی مشاهده می‌شود.



منابع فقه امامیه، ادله‌ای همچون اجماع، طریق احتیاط، و روایات عام (ملاک: عیال بودن) و همچنین روایت خاص حسن بن محبوب را برای اثبات وجوب بر میزبان ارائه می‌کنند. تحلیل نشان می‌دهد اجماع‌ها مدرکی و فاقد حجیت مستقل هستند و احتیاط نیز به دلیل وجود اماره نقلی نقض می‌شود. روایت خاص، صراحتاً میهمان را مصداق عیال می‌داند. در مقابل، مذاهب اربعه‌ی اهل‌سنت، زکات فطره میهمان را واجب ندانسته و آن را صرفاً محدود به افراد تحت نفقه می‌دانند. یافته‌های پژوهش، حکم را **تعبدی** دانسته و اقوال مبتنی بر محدودیت زمانی را فاقد دلیل می‌داند و بر ضرورت رجوع به عرف جهت تعیین مصادیق تأکید می‌ورزد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله العربیة

دراسة وجوب زکاة الفطر على الضیف لیلة عید الفطر فی المذاهب الفقهیة الإسلامیة

نویسندگان العربیة

مرتضی مصلح 1
عابدین مومنی 2
محسن فغانی 3
1 حوزه علمیه و دانشگاه تهران
2 دانشگاه تهران
3 حوزه علمیه
چکیده العربیة

تُعد زکاة الفطرة من الفرائض المالیة الأساسیة فی الإسلام، ولها مکانة بارزة فی الفقه الإمامی ومذاهب أهل السنة. تتناول هذه الدراسة، بمنهج فقه مقارن، مسألة **زکاة فطرة ضیف لیلة عید الفطر** بدقة. فی حین أن هناک إجماعاً على وجوب فطرة الأفراد واجب النفقة، تبرز اختلافات فقهیة حول مسؤولیة المضیف عن دفعها للضیف، والطبیعة التعبدیة أو التعقلیة للحکم، وکذلک القیود الزمنیة لهذه المسؤولیة.



تستعرض مصادر الفقه الإمامی أدلة لإثبات الوجوب على المضیف، منها الإجماع، وطریق الاحتیاط، والروایات العامة (بملاک العیال)، وروایة خاصة عن الحسن بن محبوب. یُظهر التحلیل أن الإجماعات مدرکیة وتفتقر إلى الحجیة المستقلة، وینتقض الاحتیاط لوجود أمارة نقلیة. وتُدخل الروایة الخاصة الضیف صراحةً فی مصطلح العیال. فی المقابل، تذهب مذاهب أهل السنة الأربعة إلى أن زکاة فطرة الضیف غیر واجبة وتقتصر على واجب النفقة فقط. تخلص الدراسة إلى أن الحکم **تعبدی** وأن الأقوال القائمة على التقیید الزمنی تفتقر إلى الدلیل، مؤکدة على ضرورة **الرجوع إلى العرف** لتحدید مصادیق الحکم.

کلیدواژه‌ها العربیة

الضیف
عید الفطر
زکاة عید الفطر
الفقه السنی
الفقه الإمامی
الفقه المقارن