مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی

مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی

اقامه و تعطیلی نماز جمعه با نظر ولی امر از دیدگاه مذاهب فقهی [1]. این مقاله برگرفته از: موسی‌الرّضا نوروزی، «بررسی جایگاه ولی امر در اقامه و تعطیل نماز جمعه از منظر مذاهب فقهی» رساله دکتری، استاد راهنما: محمدرسول آهنگران، دانشکده مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران، 1402، است.

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مذاهب فقهی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 استاد گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه تهران، پردیس فارابی، قم، ایران
3 استادیار گروه حقوق و فقه مقارن، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
چکیده
نماز جمعه بزرگ‌ترین مراسم هفتگی مسلمانان و فرصت دینی و سیاسی مهمی برای انتقال پیام‌های مذهبی و اخلاقی به جامعه در نظر گرفته می‌شود که نقش اساسی در ایجاد انسجام و همبستگی اجتماعی دارد. امام جمعه در نماز جمعه در جایگاه نمایندۀ ولایت ‌فقیه نقش اجرایی را بر عهده دارد و سخنرانی‌ها و خطبه‌ها تأثیر ژرفی در افکار عمومی جامعه دارند. این پژوهش می‌کوشد مسئلۀ اقامه نماز جمعه در شرایط خاص را بررسی کند و با روش تحلیلی - توصیفی به این پرسش اصلی پژوهش پاسخ دهد که آیا تعطیلی نماز جمعه در شرایط بحرانی می‌تواند موجب افتراق اجتماعی یا حفظ سلامتی جامعه شود؟ نتایج نشان می‌دهند که تعطیلی نماز جمعه در شرایط بحرانی به منظور حفظ سلامت جامعه از دیدگاه ولی امر ‌جایز قرار می‌گیرد؛ اما باید توجه داشت که این تعطیلی باید موقت و محدود باشد و با بهبود شرایط، اقامه نماز جمعه به طور عادی ادامه پیدا کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله العربیة

إقامة صلاة الجمعة وتعطیلها بإذن ولیّ الأمر من منظور المذاهب الفقهیة

نویسندگان العربیة

موسی الرضا نوروزی 1
محمد رسول آهنگران 2
مهدی نوروزی 3
1 طالب الدکتوراه فی المذاهب الفقهیة، جامعة الأدیان والمذاهب، قم، إیران
2 أستاذ فی الفقه ومبادئ القانون الإسلامی، جامعة طهران، فردیس الفارابی، قم، إیران
3 أستاذ مساعد فی القانون والفقه المقارن، جامعة الأدیان والمذاهب، قم، إیران
چکیده العربیة

تمثّل صلاة الجمعة أعظم الشعائر الأسبوعیة لدى المسلمین، وتعدّ مناسبة دینیة وسیاسیة مهمة لنقل الرسائل الدینیة والأخلاقیة إلى المجتمع، فضلًا عن دورها البارز فی تعزیز التماسک والتضامن الاجتماعی بین أفراده. ویضطلع إمام الجمعة، بوصفه ممثّلا لولیّ الفقیه، بمهمّة تنفیذیة، کما تؤدّی خطبتا الجمعة دورا مؤثّرا فی توجیه الرأی العام. تأسیسا على ذلک، فتهدف هذه الورقة البحثیة، معتمدةً المنهج الوصفی ـ التحلیلی، إلى أن تتناول مسألة إقامة صلاة الجمعة فی ظروف استثنائیة، وأن تجیب عن سؤال جوهری، هو: هل یؤدّی تعطیل صلاة الجمعة فی ظروف متأزمّة إلى التشتت المجتمعی أم إلى الحفاظ على صحة المجتمع؟ تظهر النتائج أن تعطیل صلاة الجمعة فی الظروف المتأزمّة بإذن ولی الأمر یجوز حفاظا على الصحة العامة؛ ولکن هذا التعطیل ینبغی أن یکون مؤقّتا ومحدودا، على أن تُستأنف إقامة صلاة الجمعة بصورة اعتیادیة، فور زوال تلک الظروف.

کلیدواژه‌ها العربیة

صلاة الجمعة
عصر الغیبة
المذاهب الفقهیة
آتشی، زهرا؛ و مرتضی رحیمی. (1400 هـ.ش). «بررسی رویکرد کشورها و جوامع مسلمان در خصوص برگزاری نماز جمعه در زمان همه‌گیری ویروس کرونا». همایش ملی کرونا در آینه قرآن و اندیشه‌های فقهی و حقوقی.
احمدی‌نوده، خدابخش؛ زهرا بیگدلی؛ و فاطمه رئیسی. (1387 هـ.ش). «عوامل مرتبط با میزان شرکت کارکنان در نماز جمعه». مجله علوم رفتاری. دوره 2، ش 4. ص 317 - 323.
اکبری شاهرودی، حسن. (1401 هـ.ش). «نماز جمعه (بررسی فقهی) با تأکید بر بودن آن از شئون امامت یا نه». اولین کنفرانس بین‌المللی سلامت، علوم تربیتی و روان‌شناسی.
امام مالک، مالک بن انس اصبحی. (1370 هـ.ش). المدونة الکبری. ر.ک. المصادر الفقهیة.
پیچان، مهدی؛ نصرت نیل‌ساز؛ فروغ پارسا. (1402 هـ.ش). «واکاوی بازتاب شرایط زمینه‌ای در تدوین تفاسیر روایی شیعی؛ مطالعه موردی مسئله نماز جمعه». مطالعات تاریخی قرآن و حدیث. دوره 29. ش 75. ص 76 - 96.
جبلی‌فرد، محسن. (1401 هـ.ش). «راهکارهای در جهت ترغیب مردم به برپایی گسترده و همه جانبه نماز جمعه». پنجمین همایش بین‌المللی روان‌شناسی، علوم تربیتی و مطالعات اجتماعی همدان.
جزائری، سیدطیب. (1374 هـ.ش). اللمعة الساطعة فی تحقیق صلوة الجمعة الجامعة. نجف: مطبعة النجف.
حضرت‌زاده، احسان. (1401 هـ.ش). «حکم تکلیفی و وضعی خرید و فروش در هنگام برپایی نماز جمعه». سومین همایش ملی فقه، حقوق و علوم اسلامی قم.
خورشیدی اطهر، علی. (1401 هـ.ش). «بررسی اقوال فقها در خصوص حکم تکلیفی معامله در وقت برپایی نماز جمعه». هفتمین کنفرانس بین‌المللی علوم اسلامی. تهران: پژوهش‌های دینی و حقوق.
شافعی، محمد بن ادریس. (1419 هـ). الام. الطبعة الاولی. بیروت: دارالکتب العلمیة.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. (1410 هـ). رسالة فی صلوة الجمعة. الطبعة الاولی. قم: مؤسسه النشر الاسلامی التابعة مجماعة المدرسین قم.
صدیق، کبری. (1402 هـ.ش). «کارکردهای سیاسی و عبادی نماز جمعه». پنجمین همایش ملی پژوهش‌های حرفه‌ای در روانشناسی و مشاوره با رویکرد از نگاه معلم.
طبیعی، منصور؛ سعید پژوهان‌فرد؛ و روح‌الله رحمانی. (1401 هـ.ش). «بررسی میزان آگاهی سیاسی نمازگزاران نماز جمعه و عوامل مؤثر بر آن موردمطالعه: نمازگزاران شهر جهرم». فصلنامه مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه. دوره 8. ش 3.
عبداللهی، عبدالکریم. (1390 هـ.ش). «حکم نماز جمعه از دیدگاه فیض کاشانی». در:
https://civilica.com/doc/1372860
الکاسانی، ابوبکر بن مسعود. (1412 هـ). بدائع الصنائع. المصادر الفقهیه.
الماوردی، علی بن محمد بن حبیب. (1414 هـ). الحاوی الکبیر. بیروت: دارالکتب العلمیة.
موسوی، سیدرضا؛ و محمدعلی ریاحی. (1395 هـ.ش). «نقش نماز جمعه در وحدت و توسعه پایدار جهان اسلام». پژوهشنامه مذاهب اسلامی. دوره 3. ش 6. ص 150 - 162.