مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی

مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی

مبناپژوهی فقهیِ «اصل منع توسل به زور و استثنائات آن» با تطبیق بر طوفان‌الاقصی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق عمومی، مؤسسه آموزشی امام خمینی(ره)، قم، ایران
2 استادیار گروه حقوق، مؤسسه آموزشی امام خمینی‌(ره)، قم، ایران
10.22034/fiqh.2025.478624.1233
چکیده
یکی از محظورات فقهی در روابط بین‌الملل، بهره‌گیری از سلاح و توسل به زور به منظور تحمیل اهداف است. نوشتار حاضر با هدف تنقیح قاعدۀ منع توسل به زور با استفاده از منابع فقهی اهل‌سنت و شیعه آن را مستدل و مورد مداقه قرار داده است. نگارنده برخلاف برخی از حقوق‌دانان مغرض و تاریک‌اندیش غربی با روش توصیفی‌-تحلیلی و نیز تطبیق قضایای غزه و رژیم صهیونیستی، عملکرد غزه در عملیات طوفان‌الاقصی را از استثنائات قاعده منع توسل به زور می‌داند و این واقعه را تحت عناوینی مانند دفاع مشروع، مقابله‌به‌مثل و دفاع مشروع جمعی قرار می‌دهد؛ همچنین اقدامات توحشی و بی‌سابقۀ اسرائیل را مصداق آشکار توسل به زور و نقض فاحش قواعد مسلم مورد پذیرش جامعه بین‌الملل می‌داند. در این راستا آموزه‌های فقهی شیعه و اهل‌سنت متفق بوده و فقهای دومذهب بر تحسین عملکرد جنبش مقاومت اسلامی در طوفان‌الاقصی صحه گذاشته‌اند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله العربیة

دراسة فقهیة لمبدأ تحریم استعمال القوة واستثناءاته بالتطبیق على طوفان الأقصى

نویسندگان العربیة

محمد جلیلی شاه منصوری 1
محمد رضا باقرزاده اول 2
1 طالب ماجستیر فی القانون العام، مؤسسة الإمام الخمینی التعلیمیة ( رض ) ، قم ، إیران
2 أستاذ مساعد ، قسم القانون ، مؤسسة الإمام الخمینی التعلیمیة ، قم ، إیران
چکیده العربیة

من بین القیود الفقهیة فی العلاقات الدولیة هو استخدام الأسلحة واللجوء إلى القوة لفرض الأهداف، حیث تسعى هذه المقالة إلى توضیح قاعدة حظر استخدام القوة من خلال الاستناد إلى المصادر الفقهیة لأهل السنة والشیعة ودراستها بشکل مستدل. یعتبر الکاتب، على عکس بعض الحقوقیین الغربیین المتحیزین والمتطرفین، ومن خلال منهج وصفی-تحلیلی ومقارنة قضایا غزة ونظام الکیان الصهیونی، أن عملیات طوفان الأقصى التی قامت بها غزة تُعد من الاستثناءات على قاعدة حظر استخدام القوة، ویصنف هذا الحدث تحت عناوین مثل الدفاع الشرعی، المقابلة بالمثل، والدفاع الشرعی الجماعی. کما یرى أن الأعمال الوحشیة وغیر المسبوقة التی قامت بها إسرائیل تمثل مثالًا صارخًا على استخدام القوة وانتهاک فاضح للقواعد المقبولة دولیًا. فی هذا السیاق، تتفق التعالیم الفقهیة للشیعة وأهل السنة، حیث أید فقهاء المذهبین أداء حرکة المقاومة الإسلامیة فی عملیات طوفان الأقصى.

کلیدواژه‌ها العربیة

تحریم اللجوء إلى القوة
البحوث الفقهیة
طوفان الأقصى
اللجوء إلى القوة
قرآن کریم
نهج‌البلاغه
ابن‌حنبل، احمد بن محمد (1416)، مسند،ج2، بیروت: مؤسسة الرسالة.
ابن‌قدامه حنبلی، موفق الدین (1972)، المغنی، بیروت: دار الکتب العلمیة.
بغدادی حنفی، احمد بن محمد (1416)، المختصر، ج12، بی‌جا: بی‌نا.
بیگدلی، سعید (1389)، ابعاد حقوقی جنگ اسرائیل علیه غزه، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
پورامینی، محمدحسین (1393)، اسلام و حقوق دیپلماتیک، تهران: سمت.
تفتازانی، سعدالدین (1305)، شرح المقاصد، بی‌جا: مطبعة الحاج محرم افندی.
حسینی، سید ابراهیم(1382)، جهاد و اصل منع توسل به زور در اسلام و حقوق بین‌الملل معاصر، موسسه آموزشی
و پژوهشی امام خمینی (ره).
حلّى، حسن بن یوسف (1413)، قواعد الأحکام فی معرفة الحلال والحرام، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه
مدرسین حوزه علمیه قم.
حیدری، حمید (1376)، توسل به زور در روابط بین‌الملل از نگاه حقوق بین‌الملل عمومی و فقه شیعه، تهران:
انتشارات اطلاعات.
سبحانی، جعفر (1373)، فرازهایی از تاریخ پیامبر اسلام، تهران: نشر مشعر.
سبزوارى، محمدباقر (1423)، کفایة الأحکام، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
الشافعی، ابو عبد الله محمد بن ادریس (1400ق)، کتاب الأم، بیروت: دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع.
شاهرودی، سیدمحمود (1426ق)، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌البیت(ع)، قم: دائرة‌المعارف فقه اسلامی بر مذهب
اهل‌البیت(ع).
شربینی شافعی، شمس‌الدین محمد بن خطیب (1418)، المغنی المحتاج إلی معرفة معانی ألفاظ المنهاج، ج4،
بیروت: دارالمعرفة.
شفیعی، محمد (1375)، «بررسی مشروعیت دخالت‌های نظامی بشردوستانه از دیدگاه حقوق بین‌الملل»، مجله حقوقی
بین‌المللی، ش20، ص397-480.
شوشتری، سیدمحمدحسن مرعشی (1427)، دیدگاه‌های نو در حقوق، تهران: نشر میزان.
شهید‌ثانى، زین الدین بن على (1410)، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، قم: کتابفروشى داورى.
صفائی، حسین (1367)، «مداخله در امور کشورهای دیگر از دیدگاه حقوق بین‌الملل»، مجله حقوقی بین‌المللی، ش9،
ص5-40.
طاهری‌پور، زهرا (1398)، «واکاوی آیه اشاعه فحشا و شمول آن نسبت به مصادیق نوپدید»، پژوهش دینی، ش39،
الطوری القادری الحنفی، الشیخ محمد بن حسین (بی‌تا)، تکملة البحر الرائق، ج8، بیروت: دار الکتب العلمیة.
طوسى، محمد بن حسن (1400ق)، النهایة فی مجرد الفقه والفتاوى، بیروت: دار الکتاب العربی.
ــــــــــــــــــــــــــــــــ  (1407)، تهذیب الأحکام، قم: دار الکتب الإسلامیة.
عباسی، مجید (1393)، مداخله بشردوستانه و حقوق بین‌الملل، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
عمید زنجانى، عباسعلى (1421)، فقه سیاسى (عمید)، تهران: انتشارات امیرکبیر.
قاسمی، غلامعلی؛ ملکی، مسلم (1395)، «جایگاه حقوقی تبلیغ توسل به زور علیه دولت‌ها با تأکید بر رهیافت اسلامی»،
فصلنامه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، ش2 (پیاپی8)، ص147-187.
قربانی، زین‌الدین (1366)، اسلام و حقوق بشر، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
الکلبی المالکی (بی‌تا)، القوانین الفقهیة فی تلخیص مذهب المالکیة، بی‌جا: دار الفکر.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407)، الکافی، قم: دار الکتب الإسلامیة.
مصباح یزدی، محمدتقی (1394)، جنگ و جهاد در قرآن، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مطهرى، مرتضى (بی‌تا)، فقه و حقوق (مجموعه آثار)، قم: صدرا.
موسوی خمینى، سیدروح‌اللّٰه (1381)، تحریر الوسیلة، قم: مؤسسه مطبوعات دار العلم.
میرمحمدی، سیدمصطفی؛ آل کجباف، حسین؛ هادی، حسین مهدی (1395)، «آیات جهاد و اصل ممنوعیت توسلبه زور؛
همخوانی یا تقابل»، قرآن، فقه و حقوق اسلامی، ش5، ص89-115.
نائینى، میرزامحمدحسین (1424)، تنبیه الأمة وتنزیه الملة، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.
نجفى، کاشف الغطاء (1422)، کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء، قم: دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه.
نجفى، محمدحسن (1404)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
نسائی، احمد بن شعیب (1424)، السنن الکبری، ج۲، بیروت: دار الکتب العلمیة.
نووی، یحیی بن شرف (1425)، منهاج الطالبین وعمدة المفتین فی الفقه، بیروت: دار الفکر.
ورعی، سیدجواد (1382)، «مبانى فقهى دفاع از سرزمین‏هاى اسلامى»، حکومت اسلامی، ش 28، ص42-71.
هوشمند فیروزآبادی، حسین (1394)، «قاعده مقابله‌به‌مثل در قرآن»، حقوق اسلامی، ش47، ص131-168.