حرمت ابدی نکاح با ذات بعل بعد از زنای با آن در امامیه و شافعیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه مذاهب فقهی، دانشگاه ادیان و مذاهب

2 دانشجوی دکتری مطالعات تطبیقی مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب

چکیده

حرمت ابدی نکاح با ذات بعل بعد از زنای با آن در مذهب امامیه از آثار غیرمجازاتی زنا محسوب می‌شود. این حکم به اجماع یا شهرت علمای امامیه نسبت داده شده است. با بررسی ادله این حکم و خدشه در مهم‌ترین استدلال آن، که اجماع است، می‌توان دیدگاه شبیری زنجانی را که قائل به نداشتن حرمت ابدی است، تقویت کرد. فقهای اهل سنت حرمت ابدی را نپذیرفته‌اند، چراکه اطلاق عبارت امام شافعی در الأم دلالت بر حرام‌نبودن آن دارد. مطالعه نمونه‌های حرمت ابدی در فقه اهل سنت و خروج محل بحث از حصر مذکور برای آن نمونه‌ها، دلالتی دیگر بر دیدگاه اهل سنت است. عمده دلیل حرمت‌نداشتن ابدی نزد عامه نیافتن دلیلی بر تحریم است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [العربیة]

الحرمة الابدیة للزواج مع ذات البعل بعد الزنا معها فی الامامیة و الشافعیة

نویسندگان [العربیة]

  • سید ابوالحسن نواب 1
  • مهدی نوروزی 2
1 لاستاذ المشارک لفرع المذاهب الفقهیۀ، جامعۀ الادیان و المذاهب.
2 طالب دکتوراه لفرع الدراسات المقارنۀ المذاهب الاسلامیۀ، جامعۀ الادیان و المذاهب
چکیده [العربیة]

الحرمۀ الابدیۀ للزواج مع ذات البعل بعد الزناء معها کانت من الآثار غیرالکیفریۀ له فی مذهب الامامیۀ. نُسِب هذا الحکم الی الامامیۀ بالاجماع او الشهرۀ. یمکن تقویت قول آیۀ الله شبیری زنجانی مبنی علی عدم الحرمۀ الابدیۀ للزناء المحصنۀ بدراسۀ ادلّۀ هذا الحکم و الایراد فی اهم استدلاله.
لم یتقبل فقهاء اهل السنۀ الحرمۀ الابدیۀ للزواج مع ذات البعل بعد الزناء معها لاطلاق عبارۀ الامام الشافعی فی «الاُم» الذی تدل علی عدم حرمتها؛ و دلیل آخر علی قول اهل السنۀ هو النظر فی موارد الحرمۀ الابدیۀ فی فقه اهل السنۀ و خروج محل البحث عن الحصر المذکور لها.
فاهم دلائل اهل السنۀ لنفی الحرمۀ الابدیۀ عدم وجود دلیل علیها عندهم.

کلیدواژه‌ها [العربیة]

  • الحرمۀ الابدیة
  • النکاح
  • ذات البعل
  • الزناء
ابن ادریس شافعی، محمد (1393). الأم، بیروت: دار المعرفة.
اراکی، محمدعلی (1419). کتاب النکاح، قم: نور نگار، چاپ اول.
اصفهانی (فاضل هندی)، محمد بن حسن (1416). کشف اللثام والابهام عن قواعد الاحکام، تحقیق و تصحیح: گروه پژوهش دفتر انتشارات اسلامی، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
انصاری، مرتضی بن محمد امین (1415). کتاب النکاح، تحقیق و تصحیح: گروه پژوهش در کنگره جهانی بزرگ‌داشت شیخ اعظم انصاری، قم: کنگره جهانی بزرگ‌داشت شیخ اعظم انصاری، چاپ اول.
بحرانی، یوسف بن احمد (1405). الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة، تحقیق و تصحیح: محمدتقی ایروانی، سید عبدالرزاق مقدم، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
جزیری، عبدالرحمن؛ غروی، مازح (1419). الفقه علی المذاهب الاربعة و مذهب اهل بیت وفقا لمذهب اهل البیت:، بیروت: دار الثقلین، الطبعة الاولی.
حائری، سید علی (بی‌تا). ریاض المسائل فی تحقیق بالدلایل (ط- القدیمة)، قم: مؤسسة آل البیت، الطبعة الاولی.
حر عاملی، محمد بن حسن (1409). تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة، تحقیق و تصحیح: گروه پژوهش مؤسسه آل ‌البیت: قم: مؤسسة آل ‌البیت:، الطبعة الاولی.
حلی، جعفر بن حسن (1408). شرائع الاسلام فی مسائل الحلال والحرام، تحقیق و تصحیح: عبدالحسین محمد علی بقال، قم: مؤسسه اسماعیلیان، الطبعة الثانیة.
حلی، حسن بن یوسف (1413). قواعد الاحکام فی معرفة الحلال والحرام، تحقیق و تصحیح: گروه پژوهش دفتر انتشارات اسلامی، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
حلی، حسن بن یوسف (1420). تحریر الاحکام الشریعة علی مذهب الامامیة (ط ـ الحدیثة)، تحقیق و تصحیح: ابراهیم بهادری، قم: مؤسسه امام صادق7، چاپ اول.
حلی، محمد بن حسن (1387). ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، تحقیق و تصحیح: سید حسین موسوی کرمانی و دیگران، بی‌جا: مؤسسه اسماعیلیان، چاپ اول.
سبزواری، محمد باقر (بی‌تا). کفایة الاحکام، اصفهان: انتشارات مهدوی، چاپ اول.
 
شبیری زنجانی، سید موسی (1419). کتاب نکاح، تحقیق و تصحیح: مؤسسه پژوهشی رأی‌پرداز، قم: مؤسسه پژوهشی رأی‌پرداز، چاپ اول.
صیمری، مفلح بن حسن (1420). غایة المرام فی شرح شرائع الاسلام، تحقیق و تصحیح: جعفر کوثرانی عاملی، بیروت: دار الهادی، الطبعة الاولی.
طباطبایی حکیم، سید محسن (1416). مستمسک العروة الوثقی، قم: مؤسسة دار التفسیر، الطبعة الاولی.
طوسی، محمد بن حسن (1390). الاستبصار فیما اختلف من الاخبار، تهران: دار الکتب الاسلامیة، چاپ اول.
طوسی، محمد بن حسن (1400). النهایة فی مجرد الفقه والفتوی، بیروت: دار الکتب العربی، الطبعة الثانیة.
طوسی، محمد بن حسن (1407). الخلاف، تحقیق و تصحیح: علی خراسانی و دیگران، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
طوسی، محمد بن حسن (1407). تهذیب الاحکام، تهران: دار الکتب الاسلامیة، چاپ چهارم.
عاملی (شهید اول)، محمد بن مکی (1410). اللمعة الدمشقیة فی فقه الامامیة، تحقیق و تصحیح: محمدتقی مروارید، علی‌اصغر مروارید، بیروت: دار التراث/ دار الاسلامیه، الطبعة الاولی.
عاملی (شهید ثانی)، زین الدین بن علی (1413). مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، تحقیق و تصحیح: گروه پژوهش مؤسسه معارف اسلامی، قم: مؤسسة معارف الاسلامیة، الطبعة الاولی.
عاملی (شهید ثانی)، زین الدین بن علی (بی‌تا). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة (ط ـ القدیمیة)، بشرح سلطان العلماء، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، چاپ اول.
مجلسی، محمد باقر (1410). بحار الانوار، بیروت: مؤسسة الطبع والنشر، الطبعة الاولی.
مظفر، محمدرضا (1383). اصول الفقه، قم: دار الفکر، چاپ اول.
مغنیه، محمد جواد (1421). الفقه علی المذاهب الخمسة، بیروت: دار التیار الجدید/ دار الجواد، الطبعة العاشرة.
مفید، محمد بن محمد (1413). المقنعة، قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، چاپ اول.
مکارم شیرازی، ناصر (1424). کتاب النکاح، تحقیق و تصحیح: محمدرضا حامدی، مسعود مکارم، قم: انتشارات مدرسه امام علی بن ابی‌ طالب7، چاپ اول.
منسوب به امام رضا7 (1406). الفقه؛ فقه الرضا، تحقیق و تصحیح: مؤسسة آل البیت:، مشهد: مؤسسة آل البیت:، الطبعة الاولی.
موسوعة الفقهیة الکویتیة (بی‌تا). الکویت: دار السلاس، الطبعة الثانیة، ج1-23، از نرم‌افزار مکتبة الشاملة.
موسوعة الفقهیة الکویتیة (بی‌تا). بی‌جا: طبع الوزارة، الطبعة الثانیة، ج39-45، از نرم‌افزار مکتبة الشاملة.
موسوعة الفقهیة الکویتیة (بی‌تا). مصر: مطابع دار الصفوة، الطبعة الاولی، ج24-38، از نرم‌افزار مکتبة الشاملة.
موسوی (شریف مرتضی)، علی بن حسین (1415). الانتصار فی انفرادات الامامیة، تحقیق و تصحیح: گروه پژوهش دفتر انتشارات اسلامی، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
موسوی خمینی، سید روح‌الله (1425). ترجمه تحریر الوسیلة، ترجمه: علی اسلامی، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ بیست‌ویکم.
موسوی، محمد بن علی (1411). نهایة المرام فی شرح مختصر شرائع الاسلام، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
نجفی، محمدحسن (بی‌تا). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، تحقیق و تصحیح: عباس قوچانی، علی آخوندی، بیروت: دار احیاء التراث العربی، الطبعة السابعة.
النووی، یحیی بن شرف (بی‌تا). المجموع شرح المهذب، بیروت: دار الفکر، الطبعة الاولی، از نرم‌افزار مکتبة الشاملة.
النووی، یحیی بن شرف (بی‌تا). المنهاج، بی‌جا: بی‌نا، از نرم‌افزار مکتبة الشاملة.