مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی

مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی

بررسی تطبیقی حکم سرقت از اقارب در فقه امامیه و اهل سنت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه فقه و حقوق، جامعة المصطفی العالمیة، قم، ایران
2 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، مجتمع آموزش عالی علوم انسانی اسلامی، جامعۀ المصطفی العالمیه، قم، ایران
چکیده
حکم سرقت از اقارب، یکی از موارد اختلافی در فقه امامیه و فقه مذاهب چهارگانه اهل سنت است. منظور از اقارب در سرقت، محارم و نزدیکان غیر از پدر است که به ‌طور خاص در این پژوهش مادر، فرزند، خواهر و برادر، زوجین، عمو، عمه، دایی، خاله و پدرزن و مادرزن را دربر می‌گیرد. پژوهش حاضر با استفاده از روش تحقیق تحلیلی - توصیفی با رویکرد تطبیقی، مسئله حکم سرقت از اقارب را از دیدگاه فقه امامیه و اهل سنت بررسی کرده است. نتایج نشان می‌دهد فقیهان اهل سنت سرقت از مادر را مستوجب قطع ید نمی‌دانند؛ درحالی‌که در فقه امامیه سه دیدگاه در این‌باره وجود دارد. فقیهان امامیه و مالکی، سرقت فرزند از اموال پدر و سرقت خواهر و برادر از اموال همدیگر را مستوجب قطع ید دانسته‌اند؛ ولی فقیهان حنبلی، حنفی و شافعی آن را مستوجب قطع ید نمی‌دانند. شیخ طوسی و اسکافی سرقت زوجین را مستوجب قطع ید نمی‌دانند؛ اما مشهور فقیهان امامیه قائل به حدی‌بودن آن هستند. در فقه مذاهب اهل سنت در این‌باره سه دیدگاه وجود دارد. برخلاف دیگر مذاهب، فقیهان حنفی سرقت از دیگر اقارب از قبیل عمو، عمه، خاله، دایی و داماد را نیز مستوجب قطع ید نمی‌دانند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله العربیة

حکم السرقة من الأقارب فی الفقه الإمامی والفقه السنی دراسة مقارنة

نویسندگان العربیة

محسن ملک افضلی اردکانی 1
مهدی طاهری 2
1 أستاذ فی قسم الفقه والقانون، جامعة المصطفى العالمیة، قم، إیران
2 طالب الدکتوراه فی قسم القانون الجنائی وعلم الإجرام، مجمع التعلیم العالی للعلوم الإنسانیة والإسلامیة، جامعة المصطفى العالمیة، قم، إیران
چکیده العربیة

یعدّ حکم السرقة من الأقارب من المسائل الخلافیة فی الفقه الإمامی وفقه المذاهب السنّیة الأربعة. ویُراد بالأقارب فی باب السرقة، المحارم وذوو القربى، باستثناء الأب، والذین یتمثّلون فی هذه الدراسة فی: الأم، والولد، والأخ، والأخت، والزوجین، والعمّ، والعمّة، والخال، والخالة، والحمو، والحماة. انطلاقا من ذلک، فتسعى هذه الورقة البحثیة، بالاعتماد على المنهج الوصفی ـ التحلیلی وبالمقاربة المقارنة، إلى دراسة حکم السرقة من الأقارب فی ضوء الفقه الإمامی والفقه السنّی. تُظهر النتائج أنّ فقهاء أهل السنّة لا یرون السرقة من الأمّ موجبةً لحدّ القطع؛ فی حین یشمل الفقه الإمامی ثلاثة آراء فی هذه المسألة. کما یرى فقهاء الإمامیة والمالکیة أنّ سرقة الولد من مال أبیه، وسرقة الأخ أو الأخت من مال الآخر، توجب حدّ القطع؛ بینما لا یرى فقهاء الحنفیة والشافعیة والحنابلة ثبوت هذا الحدّ فی هاتین الصورتین. وذهب الشیخ الطوسی والإسکافی إلى أنّ سرقة أحد الزوجین من مال الآخر لا توجب حدّ القطع؛ فی حین قال مشهور فقهاء الإمامیة بثبوت الحد فیها. أما فی فقه المذاهب السنّیة، فتوجد هناک ثلاثة آراء فی هذه المسألة. وانفرد فقهاء الحنفیة بالقول بنفی حد القطع فی السرقة من سائر الأقارب، کالعمّ والعمة والخال والخالة والصهر.

کلیدواژه‌ها العربیة

السرقة الحدّیة
الوالدان
الأقارب
الزوجان
الأم
حدّ قطع الید
قرآن کریم، ترجمه آیت‌الله مکارم شیرازی.
ابن‌تیمیه، عبدالسلام بن عبدالله (1404 ق)؛ المحرر فی الفقه علی مذهب الامام احمد بن حنبل؛ ج 2، الریاض: مکتبة المعارف.
حلبی، تقی‌الدین (1403 ق)؛ الکافی فی الفقه؛ اصفهان: مکتبه الامام امیر‌المؤمنین.
اسحاقی، محمد (1392 ش)؛ «بررسی مجازات سرقت از فرزند»؛ مجله فقه و مبانی حقوق اسلامی، سال 46، ش 2.
اشتهاردی، اعداد (1416 ق)؛ فتاوی ابن‌الجنید؛ نسخه الکترونیکی.
جزیری، عبدالرحمن (1424 ق)؛ الفقه علی المذاهب الاربعه؛ ج 2، بیروت: دار الکتب العلمیه.
جعفری، سحر و پیمان عباسیان (1399 ش)؛ «ضرورت پرداخت نفقه اقارب در فقه و حقوق ایران»؛ نشریه فقه و حقوق معاصر، سال ششم، ش 14.
جوهری، اسماعیل بن حماد (1429 ق)؛ الصحاح؛ بیروت: دار العلم للملایین.
حافظ‌الدین النسفی، عبدالله بن احمد (1432 ق)؛ کنز الدقائق؛ جزء اول، بیروت: دار السراج.
حائری، محمدحسن و سبیکه فانی (1399 ش)؛ «تأملی پیرامون شرطیت حرز در سرقت»؛ مطالعات فقه و حقوق اسلامی، سال 12، ش 22.
حلی، حسن بن یوسف (1413 ق)؛ مختلف الشیعه فی احکام الشریعه؛ ج 9، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
حیدری، سکینه و محمودجواد بحرینی (1400 ش)؛ «قلمرو وجوب نفقه اقارب از منظر حقوق افغانستان و ایران»؛ نشریه پژوهش‌نامه اسلامی حقوق، ش 3.
حیدری، علی‌مراد (1393 ش)؛ «مصونیت خانوادگی در جرایم علیه اموال و مالکیت»؛ مجله فقه و اصول، ش 97.
دهخدا، علی‌اکبر (1373 ش)؛ لغت‌نامه؛ تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد [بی‌تا]؛ مفردات الفاظ القرآن؛ قم: دار القلم.
زحیلی، وهبه [بی‌تا]؛ فقه الاسلامی و ادلته؛ ج 7، دمشق: دار الفکر.
صدوق، محمد بن علی بن بابویه (1415 ق)؛ المقنع؛ قم: مؤسسه امام هادی.
صفایی، سیدحسین و اسدالله امامی (1390 ش)؛ مختصر حقوق خانواده؛ تهران: نشر میزان.
طوسی، محمد بن الحسن (1420 ق)؛ الخلاف؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی.
علمی‌سولا، محمدرضا، اسدالله لطفی و علی محمدیان (1391 ش)؛ «واکاوی فتوای استثنای مادر از مجازات حد سرقت»؛ مجله مطالعات راهبردی زنان، ش 57.
عمید، حسن (1389 ش)؛ فرهنگ فارسی؛ تهران: راه رشد.
عینی، ابو محمد محمود بن احمد (1420 ق)؛ البنایه شرح الهدایه؛ جزء 7، بیروت: دار الکتب العلمیه.
غزالی الطوسی، ابوحامد محمد (1417 ق)؛ الوسیط فی المذهب؛ ج 6، قاهره: دار السلام.
فراهیدی، خلیل بن احمد (1414 ق)؛ کتاب العین؛ قم: اسوه.
قاضی ابومحمد المالکی، عبدالوهاب (1420 ق)؛ الاشراف علی نکت مسائل الخلاف؛ ج 2، بیروت: دار ابن‌حزم.
قدرتی، فاطمه و مجتبی عظیم‌پناه (1396 ش)؛ «تأملی فقهی در حکم سرقت مادر از اموال فرزند»؛ دوفصلنامه فقه و حقوق خانواده (ندای صادق)، سال 22، ش 66.
کلینی، محمد بن یعقوب (1365 ش)؛ الکافی؛ ج 2، نسخه الکترونیکی.
مرغینانی، برهان‌الدین علی بن ابی‌بکر [بی‌تا]؛ الهدایة فی شرح بدایة المبتدی؛ جزء 2، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
معین، محمد (1388 ش)؛ فرهنگ فارسی؛ تهران: امیر کبیر.
مفید، محمد بن النعمان (1413 ق)؛ المقنعه فی الاصول و الفروع؛ قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
ملک‌افضلی اردکانی، محسن و محمدرضا اقبالی (1402 ش)؛ «بررسی اعتبار حتک حرز در سرقت مستوجب حد از دیدگاه امامیه و اهل سنت»؛ مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی، سال سوم، ش 5.
منتظری، حسین‌علی (1373 ش)؛ رساله استفتائات؛ قم: ارغوان دانش.
موسوی خویی، ابوالقاسم (1322 ش)؛ مبانی تکملة المنهاج؛ قم: مؤسسه احیاء آثار خویی.
میربلوچ‌زهی، موسی و سیدمصطفی حسینی (1400 ش)؛ «بررسی حد سرقت از منظر فقهای اهل سنت (مذاهب چهارگانه) و مذهب شیعه (بررسی قانون ایران در خصوص حد سرقت)»؛ مجله قانون‌یار، سال 5، ش 17.
نجفی، محمد (1373 ش)؛ جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام؛ ج 41، تهران: دار الکتاب الاسلامیه.