بررسی احکام مربوط به معابد نامسلمانان از دیدگاه مذاهب فقهی اسلام

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه مذاهب کلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب

2 دانشجوی دکتری مطالعات تطبیقی مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب

چکیده

فقهای مذاهب پنج‌گانه اسلام اتفاق نظر دارند که نامسلمانان نمی‌توانند در شهرهای نوبنیاد اسلامی، مکانی برای عبادت خود بسازند. در شهرهایی هم که با صلح به تصرف مسلمانان درآمده است، فقها اتفاق دارند که نامسلمانان می‌توانند در قبال پرداخت مالیات، معبدی برای خود احداث کنند و معابد قدیمی آنان نیز نباید تخریب شود. اختلاف فقها در احکام مربوط به احداث، ابقا یا تخریب معابد در شهرهای مفتوحة عنوة، جزیرة‌العرب و حجاز و احکام مربوط به توسعه و تجدید بنای معابد است که معرکه آرا قرار گرفته است. در منع احداث معبد در شهرهای مفتوحة عنوة، علمای چهار مذهب، موافق‌اند و جمهور فقهای مالکیه برخلاف آنها به شرط جزیه و اذن امام، قائل به جواز هستند؛ ولی در ابقا یا تخریب معابد، نظر غالب در میان مذاهب، جایزنبودن تخریب است، چنان‌که درباره توسعه و تجدید بنای معابد نیز نظر برخی فقهای شافعیه و مالکیه بر جایزنبودن است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [العربیة]

تحلیل الاحکام المرتبطة بمعابد غیر المسلمین فی وجهة نظر المذاهب الاسلامیة

نویسندگان [العربیة]

  • محمد معینی فر 1
  • میثم جوادنیا 2
1 الاستاذ المساعد لفرع المذاهب العقائدیۀ، جامعۀ الادیان و المذاهب.
2 الطالب الدکتوراه لفرع الدراسات المقارنۀ المذاهب الاسلامیۀ فی جامعۀ الادیان و المذاهب
چکیده [العربیة]

اتفق فقهاء المذاهب الاسلامیۀ فی انّ غیر المسلمین لایمکن لهم تأسیس بناءٍ جدید للعبادۀ فی المدائن الجدیدۀ الاسلامیۀ؛  ولکن یمکن لهم احداث معبدٍ فی المدائن المفتوحۀ بید المسلمین و لایُخَرَّب معابدهم القدیمۀ.
الاحکام المرتبطۀ باحداث المعابد او ابقائها او تخریبها فی المدائن المفتوحۀ و جزیرۀ العرب و الحجاز و الاحکام المرتبطۀ بالتوسیع و التجدید هذه المعابد هی التی کانت محل البحث للفقهاء و اختلفوا فیها.
اتفق علماء المذاهب الاربعۀ فی عدم جواز احداث معبد فی المدائن المفتوحۀ و لکن جمهور فقهاء المالکیۀ جوّزوه بشرط الجزیۀ و اذن الامام خلافاً للمشهور؛  وامّا فی ابقاء او تخریب المعابد ذهبوا الاکثر الی عدم جواز التخریب کما انّ بعض فقهاء الشافعیۀ و المالکیۀ ذهبوا الی عدم الجواز فی توسیع و تجدید بناء المعابد.

کلیدواژه‌ها [العربیة]

  • الاحکام
  • المعابد
  • غیر المسلمین
  • الاقلیّات
  • المذاهب الفقهیۀ
  • الاسلام
قرآن کریم (1386). ترجمه: مهدی الاهی قمشه‌ای، بی‌جا: انتشارات پارسیان، چاپ نهم.

ابن أبی‌ شیبة العبسی الکوفی، عبدالله بن محمد (بی‌تا). الکتاب المصنف فی الحدیث والآثار، بی‌جا: بی‌نا.

ابن ادریس الشافعی، محمد (1400/1980). الأم مع مختصر المزنی، بی‌جا: دار الفکر، الطبعة الاولی (الطبعة الثانیة، 1403/1983).

ابن إدریس القرافی، أحمد (1994). الذخیرة، تحقیق: محمد حجی، بیروت: دار الغرب.

ابن ‌الملقن، عمر بن علی (1406). تحفة المحتاج إلی أدلة المنهاج، تحقیق: عبدالله بن سعاف اللحیانی، مکة المکرمة: دار حراء، الطبعة الاولی.

ابن حجر العسقلانی، أحمد بن علی (1379). فتح الباری شرح صحیح البخاری، تحقیق: محب الدین الخطیب، حاشیه: عبد العزیز بن عبد الله بن باز، بیروت: دار المعرفة.

ابن حجر الهیتمی، أحمد بن محمد (1357/1983). تحفة المحتاج فی شرح المنهاج، تصحیح: لجنة من العلماء، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

ابن عابدین (1421/2000). حاشیة رد المختار علی الدر المختار شرح تنویر الأبصار فقه أبو حنیفة، بیروت: دار الفکر للطباعة والنشر.

ابن عبدالبر النمری القرطبی، یوسف بن عبدالله (2000). الاستذکار الجامع لمذاهب فقهاء الأمصار، تحقیق: سالم محمد عطا، محمد علی معوض، بیروت: دار الکتب العلمیة.

إبن‌ عساکر، علی بن الحسن (1415/1995). تاریخ دمشق، تحقیق: عمرو بن غرامة العمروی، بی‌جا: دار الفکر.

ابن قدامة المقدسی الدمشقی، عبدالله بن أحمد (1388/1968). المغنی، بی‌جا: مکتبة القاهرة.

ابن قدامة المقدسی الدمشقی، عبدالله بن أحمد (1414/1994). الکافی فی فقه الامام أحمد، بی‌جا: دار الکتب العلمیة، الطبعة الاولی.

ابن‌ قیم الجوزیة، محمد بن أبی‌بکر (1418/1997). أحکام أهل الذمة، تحقیق: یوسف بن أحمد البکری، شاکر بن توفیق العاروری، الدمام: الطبعة الاولی.

ابن کثیر، اسماعیل بن عمر (بی‌تا). البدایة والنهایة، بیروت: مکتبة المعارف.

ابن‌ مفلح، إبراهیم بن محمد (1418/1997). المبدع فی شرح المقنع، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة الاولی.

ابن ‌نجیم، زین الدین بن إبراهیم (1400/1980). الاشباه والنظائر علی مذهب ابی حنیفة النعمان، بیروت: دار الکتب العلمیة.

 

الأردبیلی، أحمد (1409). مجمع الفائدة والبرهان فی شرح إرشاد الأذهان، تحقیق: مجتبی عراقی، علی‌پناه اشتهاردی، حسین یزدی، قم: مؤسسه نشر اسلامی، چاپ اول.

الأصبحی المدنی، مالک بن أنس (بی‌تا). المدونة الکبری، تحقیق: زکریا عمیرات، بیروت: دار الکتب العلمیة.

الأنصاری السنیکی، زکریا بن محمد (بی‌تا). أسنی المطالب فی شرح روض الطالب، بی‌جا: دار الکتاب الاسلامی.

الأنصاری السنیکی، زکریا بن محمد (بی‌تا). الغرر البهیة فی شرح البهجة الوردیة، بی‌جا: المطبعة المیمنیة.

الأنصاری، یعقوب بن إبراهیم (1382). الخراج، القاهرة: المطبعة السلفیة و مکتبتها، الطبعة الثالثة.

البُجَیرَمِی المصری، سلیمان بن محمد (1415/1995). تحفة الحبیب علی شرح الخطیب = حاشیة البجیرمی علی الخطیب، بی‌جا: دار الفکر.

البحرانی، یوسف (بی‌تا). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، قم: مؤسسة النشر الاسلامی (التابعة) لجماعة المدرسین.

البلاُذری، احمد بن یحیی (1407/1987). فتوح البلدان، تحقیق و شرح: عبدالله انیس الطبّاع، بیروت: موسسة المعارف.

البلخی، نظام‌الدین؛ و دیگران (1310). الفتاوی الهندیة، بی‌جا: دار الفکر، الطبعة الثانیة.

البهوتی، منصور بن یونس (1414/1993). دقائق أولی النهی لشرح المنتهی المعروف بشرح منتهی الارادات، بی‌جا: عالم الکتب، الطبعة الاولی.

البهوتی، منصور بن یونس (1402). کشاف القناع عن متن الاقناع، بیروت: دار الفکر.

البیهقی، احمد بن الحسین (1344). السنن الکبری و فی ذیله الجوهر النقی، حیدرآباد: مجلس دائرة المعارف النظامیة الکائنة فی الهند، الطبعة الاولی.

الجرجانی، أبو أحمد بن عدی (1418/1997). الکامل فی ضعفاء الرجال، تحقیق: عادل أحمد عبد الموجود، علی محمد معوض، مشارکت در تحقیق: عبد الفتاح أبوسنة، بیروت: الکتب العلمیة، الطبعة الاولی.

جماعة من العلماء (1429). الموسوعة الفقهیة الکویتیة، کویت: وزارة الأوقاف والشئون الاسلامیة.

الحدادی العبادی الزَّبیدیّ، أبوبکر بن علی (1322). الجوهرة النیرة، بی‌جا: المطبعة الخیریة، الطبعة الاولی.

الحطاب الرُّعینی، محمد بن محمد (1412/1992). مواهب الجلیل فی شرح مختصر خلیل، بی‌جا: دار الفکر، الطبعة الثالثة.

الحلبی، أبو الصلاح (بی‌تا). الکافی فی الفقه، تحقیق: رضا استادی، بی‌جا: بی‌نا.

الحلبی، أبی‌ الحسن (بی‌تا). اشارة السبق إلی معرفة الحق، بی‌جا: بی‌نا.

الحلی، الحسن بن یوسف (1414/1372). تذکرة الفقهاء، قم: مؤسسة آل البیت7 لاحیاء التراث.

الحلی، الحسن بن یوسف (بی‌تا). إرشاد الأذهان إلی أحکام الایمان، بی‌جا: بی‌نا.

الحمیری الیمانی الصنعانی، عبد الرزاق بن همام (1403). المصنف، تحقیق: حبیب الرحمن الأعظمی، بیروت: المکتب الاسلامی، الطبعة الثانیة.

الخرشی، محمد بن عبدالله (بی‌تا). شرح مختصر خلیل، بیروت: دار الفکر.

الدسوقی، محمد بن أحمد (بی‌تا). حاشیة الدسوقی علی الشرح الکبیر، تحقیق: محمد علیش، بیروت: دار الفکر.

الرشدانی المرغینانی، علی بن أبی‌ بکر (بی‌تا). الهدایة شرح بدایة المبتدی، بی‌جا: المکتبة الاسلامیة.

الرملی، محمد بن أبی ‌العباس (1404/1984). نهایة المحتاج إلی شرح المنهاج، بیروت: دار الفکر.

الرومی البابرتی، محمد بن محمد (بی‌تا). العنایة شرح الهدایة، بی‌جا: دار الفکر.

السبکی، علی بن عبدالکافی (بی‌تا). فتاوی السبکی، بی‌جا: دار المعارف.

السجستانی، سلیمان بن الأشعث (بی‌تا). سنن أبی ‌داود، بیروت: دار الکتاب العربی.

السیواسی، محمد بن عبدالواحد (بی‌تا). شرح فتح القدیر، بیروت: دار الفکر.

الشربینی، محمد بن أحمد (1415). مغنی المحتاج إلی معرفة معانی ألفاظ المنهاج، بی‌جا: دار الکتب العلمیة.

الشربینی، محمد بن أحمد (بی‌تا). الاقناع فی حل ألفاظ أبی‌ شجاع، بیروت: دار الفکر.

الشوکانی الیمنی، محمد بن علی (1413). نیل الأوطار شرح منتقی الأخبار، مصر: دار الحدیث، الطبعة الاولی.

الشیبانی، محمد بن الحسن (1417/1997). شرح کتاب السیر الکبیر إملاء محمد بن أحمد السرخسی، تحقیق: محمد حسن محمد إسماعیل، ، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة الاولی.

الشیرازی، ابراهیم بن علی (بی‌تا). المهذب فی فقة الامام الشافعی، بی‌جا: دار الکتب العلمیة.

الصاوی المالکی الخلوتی، أحمد بن محمد (بی‌تا). بلغة السالک لأقرب المسالک المعروف بحاشیة الصاوی علی الشرح الصغیر (الشرح الصغیر هو شرح الشیخ الدردیر لکتابه المسمی أقرب المسالک لِمَذْهَبِ الْإِمَامِ مَالِک)، بی‌جا: دار المعارف.

الطوسی، محمد بن الحسن (بی‌تا). المبسوط، بی‌جا: مکتبة المرتضویة.

العاملی (الشهید الثانی)، زین الدین بن علی (1413). مسالک الافهام إلی تنقیح شرائع اسلام، تحقیق و نشر: مؤسسة المعارف الاسلامیة، الطبعة الاولی.

العاملی، سید جعفر مرتضی (1415). الصحیح من سیرة النبی الاعظم9، بیروت: دار الهادی و دار السیرة.

 

العجیلی الأزهری الجمل، سلیمان بن عمر (بی‌تا). فتوحات الوهاب بتوضیح شرح منهج الطلاب المعروف بحاشیة الجمل (منهج الطلاب اختصره زکریا الأنصاری من منهاج الطالبین للنووی ثم شرحه فی شرح منهج الطلاب)، بی‌جا: دار الفکر.

العظیم‌آبادی، محمد (1388/1968). عون المعبود شرح سنن أبی ‌داود، تحقیق: عبدالرحمن محمد عثمان، المدینة المنورة: المکتبة السلفیة، الطبعة الثانیة.

الغزالی الطوسی، أبوحامد محمد (1417). الوسیط فی المذهب، تحقیق: أحمد محمود إبراهیم، محمد محمد تأمر، قاهره: دار السلام، الطبعة الاولی.

القشیری النیسابوری، مسلم بن الحجاج (بی‌تا). الجامع الصحیح المسمی صحیح مسلم، بیروت: دار الجیل، دار الآفاق الجدیدة.

القلیوبی، أحمد سلامة؛ عمیرة، أحمد البرلسی (1415/1995). حاشیتا قلیوبی و عمیرة علی شرح المحلی علی المنهاج، بیروت: دار الفکر.

الکاسانی الحنفی، أبوبکر بن مسعود (1406/1986). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع، بی‌جا: دار الکتب العلمیة، الطبعة الثانیة.

الکبیسی، مصطفی مکی حسین (2010). معابد غیر المسلمین فی بلاد الاسلامیة و احکامها فی الفقه الاسلامی، عمان: دار النفائس.

الکرکی (المحقق الثانی)، علی بن الحسین (1408). جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم: تحقیق و نشر: مؤسسة آل البیت7 لاحیاء التراث، الطبعة الاولی.

الکلبی الغرناطی، محمد بن أحمد (بی‌تا). القوانین الفقهیة، بی‌جا: بی‌نا.

المالکی، محمد بن أحمد (1409/1989). منح الجلیل شرح مختصر خلیل، بیروت: دار الفکر.

المتقی الهندی، علی بن حسام الدین (1989). کنز العمّال فی سنن الأقوال والأفعال، بیروت: مؤسسة الرسالة.

المحقق حلی، جعفر بن الحسن الهذلی (1409). شرائع الاسلام فی مسائل الحلال والحرام، تهران: انتشارات استقلال، چاپ دوم.

المقدسی الجماعیلی، عبدالرحمن بن محمد (بی‌تا). الشرح الکبیر على متن المقنع، أشرف على طباعته: محمد رشید رضا، بی‌جا: دار الکتاب العربی للنشر والتوزیع.

مکی العاملی (شهید الأول)، محمد بن جمال الدین (بی‌تا). الدروس الشرعیة فی فقه الامامیة، بی‌جا: بی‌نا.

المواق المالکی العبدری الغرناطی، محمد بن یوسف (1416/1994). التاج والاکلیل لمختصر خلیل، بی‌جا: دار الکتب العلمیة، الطبعة الاولی.

الموسوی الخمینی، روح‌الله (1378). تحریر الوسیلة، قم: مؤسسه انتشارات دار العلم، چاپ هشتم.

النجفی، محمدحسن (1392). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، تصحیح: عباس قوچانی، تهران: دار الکتب الاسلامیة.

النوری الطبرسی، میرزا حسین (1407). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم: مؤسسه آل البیت7، چاپ اول.

النووی، یحیی بن شرف (1412/1991). روضة الطالبین و عمدة المفتین، تحقیق: زهیر الشاویش، بیروت/ دمشق/ عمان: المکتب الاسلامی، الطبعة الثالثة.