بررسی تطبیقی حقوق اقلیت‌ها در انجام‌دادن اعمال و مراسم آیینی از دیدگاه مذاهب فقهی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه مذاهب فقهی دانشگاه ادیان و مذاهب

2 دانشجوی دکتری مطالعات تطبیقی مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب

چکیده

حقوق اقلیت‌های موجود در جامعه اسلامی در انجام‌دادن اعمال و مراسم آیینی از مباحث مهم و توجه‌برانگیز در حکومت دینی است. پرسش این است که: آیا دین اسلام، این حق را به غیرمسلمانان داده است که در محیطی اسلامی شعائر دینی خود را برگزار کنند یا خیر؟ دیدگاه مختار این است که غیرمسلمانان اجازه ندارند در شهرهایی که شعائر اسلامی در آن برپا می‌شود، شعائر دینی خود را اظهار کنند، ولی این حق را دارند که در اماکن و منازل اعمال و مراسم مختص به آیین خویش را اجرا کنند، البته به شرط آنکه اثری از این اعمال و مراسم در خارج از این اماکن دیده و شنیده نشود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [العربیة]

دراسة مقارنة لحقوق الاقلیّات الدینیة فی العمل بالمراسمات الدینیة و طقوسهم فی وجهة نظر المذاهب الفقهیة

نویسندگان [العربیة]

  • سید محسن فتاحی 1
  • میثم جوادنیا 2
1 الاستاذ المساعد لفرع المذاهب الفقهیه فی جامعۀ الادیان و المذاهب
2 الطالب الدکتوراه لفرع الدراسات المقارنۀ المذاهب الاسلامیۀ فی جامعۀ الادیان و المذاهب
چکیده [العربیة]

اِنّ البحث عن حقوق الأقلیات فی المجتمع الاسلامی فی العمل بمراسمهم الدینیة و طقوسهم الخاصّة، من المسائل المهّمة و الملفتة للانتباه فی ظلّ الحکومة الاسلامیة.
السئوال هنا هو:
هل مَنحَ الاسلام، حق لغیر المسلمین فی الممارسة لشئونهم و طقوسهم الدینیة فی بیئة اسلامیة ام لم یمنح؟
الرأی المختار هو عدم وجود مثل هذا الحقَّ لغیر ملّة الاسلام، کی یمارسوا تلک الطقوس فی بلادٍ تقوم فیها شعائرُ الاسلام مع انّ لهم حق فی مُمارستهم فی اماکنَ خاصة بهم کالمنازل و البیوتِ، شریطهَ ان لا تنجّرَ هذه المُمارسة الی خارج الاماکن المزبورة حتی لا یکون شیءٌ منها بمرأی او مَسَمع اَحَدٍ من الناس.

کلیدواژه‌ها [العربیة]

  • حقوق الأقلیات
  • الطقوس الدینیة
  • المذاهب الفقهیة
قرآن کریم (1386). ترجمه: مهدی الاهی قمشه‌ای، بی‌جا: انتشارات پارسیان، چاپ نهم.
آنترمن، آلن (1385). باورها و آیین‌های یهودی، ترجمه: رضا فرزین، قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.
ابن عابدین، محمد أمین بن عمر بن عبد العزیز عابدین الدمشقی الحنفی (1412/1992). رد المحتار على الدر المختار، بیروت: دار الفکر، الطبعة الثانیة.
ابن نجیم، زین الدین بن إبراهیم (1400/1980). الأَشباه والنظائر علی مذهبِ أبِی حنیفة النعمانِ، بیروت: دار الکتب العلمیة.
ابن‌قیم، محمد ابن ابی بکر (1415). زادالمعاد فی هدی خیر العباد، بیروت: مؤسسة الرسالة.
ابن‌قیم، محمد ابن ابی بکر (1418/1997). أحکام أهل الذمة، تحقیق: یوسف بن أحمد البکری، شاکر بن توفیق العاروری، بی‌جا: الدمام، الطبعة الاولی.
ادبی، محمدجواد (1384). «روزنه‌ای به مفاهیم ادیان در دایرة‌المعارف‌ها، دایرة‌المعارف مناسک، شعایر و جشن‌های دینی»، در: اخبار ادیان، ش17، ص29-32.
الأردبیلی، أحمد (1409). مجمع الفائدة والبرهان فی شرح إرشاد الأذهان، تحقیق: مجتبی عراقی، علی‌پناه اشتهاردی، حسین یزدی، قم: مؤسسه نشر اسلامی، چاپ اول.
الأنصاری السنیکی، زین الدین أبویحیی زکریا بن محمد بن زکریا (بی‌تا). أسنی المطالب فی شرح روض الطالب، بی‌جا: دار الکتاب الاسلامی.
البخاری الجعفی، أبوعبدالله محمد بن إسماعیل (1422). الجامع المسند الصحیح المختصر من أمور رسول الله صلی الله علیه و سلم و سننه و أیامه = صحیح البخاری، بی‌جا: بی‌نا، الطبعة الاولی.
البصری البغدادی (الماوردی)، أبوالحسن علی بن محمد بن محمد بن حبیب (1414/1994). الحاوی فی فقه الشافعی، بی‌جا: دار الکتب العلمیة، الطبعة الاولی.
البهوتی الحنبلی، منصور بن یونس بن صلاح الدین بن حسن بن إدریس (بی‌تا). کشاف القناع عن متن الاقناع، بی‌جا: دار الکتب العلمیة.
الحلی، جمال الدین أبومنصور الحسن بن یوسف بن المطهر الأسدی (1414). تذکرة الفقهاء، قم: مؤسسة آل البیتb لاحیاء التراث.
الحمیری الیمانی الصنعانی، أبوبکر عبد الرزاق بن همام بن نافع (1403). المصنف، تحقیق: حبیب الرحمن الأعظمی، بیروت: المکتب الاسلامی، الطبعة الثانیة.
الخوئی، سید أبوالقاسم (1410). منهاج الصالحین، قم: مدینة العلم، چاپ بیست‌وهشتم.
الدسوقی المالکی، محمد بن أحمد بن عرفة (بی‌تا). حاشیة الدسوقی علی الشرح الکبیر، تحقیق: محمد علیش، بیروت: دار الفکر.
الرازی، أبوعبدالله محمد بن عمر (1420). مفاتیح الغیب = التفسیر الکبیر، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، الطبعة الثالثة.
رضی، هاشم (1352). راهنمای دین زرتشتی، تهران: سازمان انتشارات فروهر.
السهیلی الخثعمی، أبوالقاسم عبد الرحمن بن عبد الله بن أحمد (1412). الروض الأنف فی شرح السیرة النبویة، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، الطبعة الاولی.
السیوطی الرحیبانی، مصطفی (1961). مطالب أولی النهی فی شرح غایة المنتهی، دمشق: المکتب الاسلامی.
الشافعی، أبی ‌عبدالله محمد بن ادریس (1400/1980). الأم مع مختصر المزنی، بی‌جا: دار الفکر، الطبعة الاولی.
الشافعی، أبی ‌عبدالله محمد بن ادریس (1403/1983). الأم مع مختصر المزنی، بی‌جا: دار الفکر، الطبعة الثانیة.
الشیبانی، محمد بن الحسن (1417/1997). شرح کتاب السیر الکبیر إملاء محمد بن أحمد السرخسی، تحقیق: محمد حسن محمد إسماعیل، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة الاولی.
الشیرازی، أبواسحاق إبراهیم بن علی بن یوسف (بی‌تا). المهذب فی فقه الامام الشافعی، بی‌جا: دار الکتب العلمیة.
الطوسی، أبوجعفر محمد بن الحسن (بی‌تا). المبسوط فی فقه الامامیة، بی‌جا: مکتبة المرتضویة.
الطوسی، أبوجعفر محمد بن الحسن (بی‌تا). النهایة، بی‌جا: بی‌نا.
العاملی (الشهید الثانی)، زین الدین بن علی (1413). مسالک الافهام إلی تنقیح شرائع الاسلام، تحقیق و نشر: مؤسسة المعارف الاسلامیة، بی‌جا.
عبد الناصر، جمال (1408/1988). موسوعة الفقه الاسلامی المقارن الشهیرة بموسوعة جمال عبد الناصر الفقهیة، جمهوریة مصر العربیة: وزارة الأوقاف المجلس الأعلی للشئون الاسلامیة.
العجیلی الأزهری الجمل، سلیمان بن عمر بن منصور (بی‌تا). فتوحات الوهاب بتوضیح شرح منهج الطلاب المعروف بحاشیة الجمل (منهج الطلاب اختصره زکریا الأنصاری من منهاج الطالبین للنووی ثم شرحه فی شرح منهج الطلاب)، بی‌جا: دار الفکر.
القرطبی الأنصاری الخزرجی، أبوعبدالله محمد بن أحمد بن أبی بکر بن فرح (1423/2003). الجامع لأحکام القرآن، تحقیق: هشام سمیر البخاری، الریاض: دار عالم الکتب.
 القرطبی، أبوالولید محمد بن أحمد بن رشد (1408/1988). البیان والتحصیل والشرح والتوجیه والتعلیل لمسائل المستخرجة، تحقیق: محمد حجی و دیگران، بیروت: دار الغرب الاسلامی، الطبعة الثانیة.
القشیری النیسابوری، أبوالحسین مسلم بن الحجاج بن مسلم (بی‌تا). الجامع الصحیح المسمی صحیح مسلم، بیروت: دار الجیل، دار الآفاق الجدیدة.
القلیوبی، أحمد سلامة؛ عمیرة، أحمد البرلسی (1415/1995). حاشیتا قلیوبی و عمیرة علی شرح المحلی علی المنهاج، بیروت: دار الفکر.
الکاسانی الحنفی، علاء الدین أبوبکر بن مسعود بن أحمد (1406/1986). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع، بی‌جا: دار الکتب العلمیة، الطبعة الثانیة.
الکرکی (المحقق الثانی)، علی بن الحسین (1408). جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم: تحقیق و نشر: مؤسسة آل البیتb لاحیاء التراث، المهدیة، چاپ اول.
الکلبی الغرناطی، أبوالقاسم محمد بن أحمد بن محمد بن عبد الله ابن جزی (بی‌تا). القوانین الفقهیة، بی‌جا: بی‌نا.
الکلینی الرازی، أبی جعفر محمد بن یعقوب بن اسحاق (بی‌تا). الکافی، بی‌جا: بی‌نا.
مانوکیان، آرداک (1373). اعیاد کلیسای ارمنی، ترجمه: هرایر خالاتیان، تهران: شورای خلیفه­گری ارامنه تهران، چاپ‌خانه نائیری، چاپ سوم.
مجلسی، محمد باقر (1403/1983). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الائمة الأطهار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
المحقق الحلی، نجم الدین أبوالقاسم جعفر بن الحسن الهذلی (1409). شرائع الاسلام فی مسائل الحلال والحرام، تهران: انتشارات استقلال، چاپ دوم.
المرداوی الدمشقی الصالحی، علاء الدین أبوالحسن علی بن سلیمان (1419). الانصاف فی معرفة الراجح من الخلاف علی مذهب الامام أحمد بن حنبل، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، الطبعة الاولی.
المقدسی الدمشقی الحنبلی، أبومحمد موفق الدین عبدالله بن أحمد بن محمد بن قدامة (بی‌تا). الشرح الکبیر علی متن المقنع، اشراف بر چاپ: محمد رشید رضا صاحب المنار، بی‌جا: دار الکتاب العربی.
مکی العاملی (شهید الأول)، محمد بن جمال الدین (1414). غایة المراد فی شرح نُکَت الارشاد و حاشیة الارشاد، شهید ثانی زین الدین بن علی العاملی، تحقیق: رضا مختاری، همکاران: علی‌اکبر زمانی‌نژاد، علی مختاری، سید ابوالحسن مطلبی، قم: مرکز الأبحاث والدراسات الاسلامیة.
المواق المالکی العبدری الغرناطی (1416/1994). التاج والاکلیل لمختصر خلیل، بی‌جا: دار الکتب العلمیة، الطبعة الاولی.
الموسوعة الفقهیة الکویتیة (1429). کویت: وزارة الأوقاف والشئون الاسلامیة.
الموسوی الخوئی، سید ابوالقاسم (1410). منهاج الصالحین، قم: مدینة العلم.
الموصلی الحنفی، عبدالله بن محمود بن مودود (1426/2005). الاختیار لتعلیل المختار، تحقیق: عبد اللطیف محمد عبد الرحمن، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة الثالثة.
النجفی، محمد حسن (1392). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، تصحیح: شیخ عباس قوچانی، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
النوری الطبرسی، حسین (1407). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم: مؤسسة آل البیتb، الطبعة الاولی.
النووی، أبوزکریا محیی الدین یحیی بن شرف (1412/1991). روضة الطالبین و عمدة المفتین، تحقیق: زهیر الشاویش، بیروت/ دمشق/عمان: المکتب الاسلامی، الطبعة الثالثة.